Bir Müslüman’ın tavrı şu ayette var olan tavrın tam tersi olmak zorundadır: “Onlar ki, [fıtratlarına] yerleştirildikten sonra Allah’a karşı taahhütlerini bozarlar, Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyi koparıp ayırırlar.” (Bakara 27) Birleştirilmesini emrettiği şeyi koparıp ayırmak… Bam telinin koptuğu nokta… Modern insanın en vahim hatası budur. Allah’ın birleştirilmesini emrettiği şeyleri koparıp ayırmak… Hiçbir mümin; beden-ruh, dünya-ahiret, kadın-erkek, geçici-kalıcı, hayat-ölüm vb. çift kutuplu olan hiçbir şeyi birbirinden ayırma lüksüne sahip değildir. Hayatın hiçbir alanında parçalayıcı bir bakış açısını benimsememelidir. Her mümin, ferdi tevhidi, düşünce ve duygu dünyasında gerçekleştirmelidir. Ferdî, içtimaî, siyasî, iktisadî, kevnî alanların hepsinde. Tavrımız parçalamaktan yana değil, birleştirmekten yana olmalıdır. Bu bir zorunluluktur.

Konuyu doğru bir şekilde kavramak için “din” kavramını mercek altına almak gerekmektedir. Arapça sözlüklerde “din” kelimesinin başlıca şu anlamlara geldiği kaydedilmektedir.

1. Üstün gelme/ baş eğdirme; sulta/ hâkimiyet/ buyruk sahibi olma; baş eğdirmek ya da buyruk altına almak amacıyla güç kullanma; baskın bir gücün ya da başkalarının kuvvet yoluyla buyruğu altına alması; kul, köle, tebaa durumuna sokması… vb.

2. İtaat kulluk/ kölelik, hizmet, birinin buyruğunda olmak; kuvvet ve üstünlük karşısında baş eğip birbirinin hükmü altına girmek…

3. Şeriat, kanun, yasa, yol, mezhep, millet, âdet, izlenen örnek…

4. Ceza (karşılık), mükâfat, kaza (yargı), sorgulama, hesaba çekme...(1)

O halde, vahye göre din ne demektir? “Terimin Kur’an mesajı içinde, bir anlam çeşitliliğinden çok, bir anlam derinliği, bir anlam örtüsü ortaya koyan dört boyutunu şöyle sıralayabiliriz.

1. Mutfak egemenlik (hâkimiyet), üstün sulta; külli otorite.

2. Bu otoriteye karşı gösterilen ya da gösterilmesi istenilen itaat, boyun eğme.

3. Böyle bir ‘otorite-itaat’ ilişkisinin sonucu ya da gereği olarak ortaya çıkan yahut

Böyle bir ilişkinin kurulması ve sürdürülmesi için vazedilmiş olan ve dolayısıyla uyulması, izlenmesi gereken fikri ve amelî düzen; düşünce ve davranış dizgesi; düşünce, inanç ve eylem bütünlüğü gösteren topyekûn dünya görüşü; küllî bakış açısı ve onunla uyum içinde bütün bir hayatı, tüm yapıp etmeleri kucaklayan genel davranış tarzı; yol, yordam; yasalar ve ilkeler bütünü; yasalar ve ilkeler dizesi…

4. Ve nihayet, böyle bir düzene, genel düşünme ve yaşama biçimine, yasalar ve ilkeler dizesine uyup uymamak noktasında kulların ve bu düzenin vazıı olan yüce otorite tarafından değerlendirilmesi; hesaba çekilmesi; yapılıp- edilenlerin sorgulanması; uygun karşılıklarla (ceza), mükâfat ya da îkabla değerlendirilmesi. Kısacası, yargı ve bunun sonucu olarak menfi ya da müspet karşılık anlamında ceza…

Şimdi de bu anlamları içeren ayetlerden ikişer- üçer örnek vermek gerekirse;

“Allah yeryüzünü sizin için bir karar, gökyüzünü bir bina kıldı; sizi suretlendirdi, suretinizi de en güzel (bir biçim ve incelikte) kıldı ve size güzel-temiz şeylerden rızık verdi. İşte sizin Rabbiniz Allah budur. Âlemlerin Rabbi Allah ne yücedir. O, Hayy (diri) olandır. O’ndan başka İlah yoktur; öyleyse dini yalnızca Kendisine halis kılanlar olarak O’na dua edin. Âlemlerin Rabbine hamdolsun.” (Mümin 64–65)

“Dedi ki: Ben dini yalnızca O’na halis kılarak Allah’a ibadet etmekle emronuldum. Ve ben, Müslümanların ilki olmakla da emronuldum. De ki: “Ben dinini yalnızca O’na halis kılarak Allah’a ibadet ederim. Siz, O’nun dışında dilediklerinize ibadet edin.” (Zümer 11–12–14–15)

“Ve yüzünü hanif olarak dine çevir, sakın müşriklerden olma! diye bana emredildi.” (Yunus 104–105)

“İşte biz Yusuf için böyle bir düzen hazırladık; yoksa kralın dinine (yasalarına) göre kardeşini(başka türlü) yanında alıkoyamazdı.”(Yusuf 76)

“Sizin dininiz size benim dinimde bana.” (Kafirun -6)

“Yoksa onlara din konusunda Allah’ın izin vermediği şeyi vazeden ortakları mı var?” (Şura 21)

“Din (yargı, ceza) mutlaka vaki olacaktır.” (Zariyat 6)

“Dini (yargı ve cezayı) yalanlayanı gördün mü?” (Maun 1)

“Din günün sahibidir.” (Fatiha 3)

“Firavun dedi: Bırakın Musa’yı öldüreyim de, o rabbine yalvarsın bakalım. Gerçek şu ki, ben onun sizin dininizi değiştirmesinden ya da yeryüzünde bozgunculuk çıkarmasından korkuyorum.” (Mümin 26)

“Allah katında din islamdır.” (Al-i İmran 19)

“Kim ki İslam’dan başka bir din ararsa, bilsin ki, bu ondan kabul edilmeyecek ve bu kimse ahirette kaybedenlerden olacaktır.” (Âl-i İmran 85)

(Devam edecek)